ფურიმი ებრაული კალენდრის ერთ-ერთი ყველაზე მხიარული დღესასწაულია. ის აღინიშნება ადარის თვის 14 რიცხვში (ზოგიერთ ქალაქში, რომლებიც უძველესი დროიდან გალავნით იყო შემოსაზღვრული (იერუშალაიმში)— 15 ადარს, შუშან ფურიმზე) და ეძღვნება ებრაელი ხალხის გადარჩენას სპარსეთის იმპერიაში, როგორც აღწერილია ესთერის გრანგნილში.
ფურიმის მოკლე ისტორია
ფურიმის ისტორია აღწერილია მეგილათ ესთერში და ვითარდება სპარსეთის იმპერიის დროს, მეფე ახაშვეროშის მმართველობის პერიოდში. მეფე ახაშვეროში თავისი მეფობის მესამე წელიწადს დიდ ნადიმს აწყობს, რომელიც მრავალი დღის განმავლობაში გრძელდება. ნადიმის ბოლოს მეფე – ახაშვეროში, დედოფალ ვაშთის უბრძანებს, სტუმრების წინაშე გამოცხადდეს , მაგრამ ვაშთი ამაზე უარს ამბობს. მეფის მრჩევლების რჩევით, ვაშთი დედოფლობისგან ჩამოაშორეს და დაიწყო ახალი დედოფლის ძებნა
სპარსეთის სამეფოში მცხოვრები ახალგაზრდა ებრაელი ქალი, ჰადასა, რომელსაც ესთერს უწოდებდნენ, მეფის სასახლეში მიიყვანეს. იგი გაიზარდა თავისი ბიძაშვილისა და მეურვის, მორდეხაის ოჯახში. მორდეხაიმ ესთერს ურჩია, არ გაემხილა თავისი ებრაული წარმომავლობა. საბოლოოდ მეფემ სწორედ ესთერი აირჩია დედოფლად.
მორდეხაის ერთგულება
ერთ დღეს მორდეხაიმ შეიტყო შეთქმულების შესახებ, რომლის მიზანი მეფის მოკვლა იყო. მან ეს ინფორმაცია ესთერის მეშვეობით გადასცა სასახლეს. შეთქმულება გამოაშკარავდა, დამნაშავეები დაისაჯნენ და ეს ამბავი სამეფო მატიანეში ჩაიწერა. თუმცა ამ დროისთვის მორდეხაისთვის განსაკუთრებული ჯილდო არ მიუციათ.
ჰამანის აღზევება
მეფემ თავისი ერთ-ერთი მოხელე, ჰამანი, უმაღლეს თანამდებობაზე დააწინაურა. სამეფო კარის მსახურებს უბრძანეს, მის წინაშე დახრილიყვნენ. მორდეხაი არ დაემორჩილა ამ ბრძანებას, რადგან ის თავს(თაყვანისცემის ნიშნად) მხოლოდ გამჩენს უხრიდა. ჰამანი განრისხდა. როდესაც გაიგო, რომ მორდეხაი ებრაელი იყო, გადაწყვიტა არა მხოლოდ მორდეხაის, არამედ მთელი ებრაელი ხალხის განადგურება.
წილის ყრა
ჰამანმა წილი (פור — ფურ) ყარა, რათა განესაზღვრა ებრაელების განადგურების დღე. წილის შედეგით არჩეული იქნა ადარის თვის 13 რიცხვი. შემდეგ მან მეფეს წარუდგინა ებრაელები, როგორც განსხვავებული და კანონების დამრღვევი ხალხი, და მათი განადგურების ნებართვა მიიღო. სამეფოში გაიგზავნა ბრძანება, რომ დანიშნულ დღეს ყველა ებრაელი უნდა მოეკლათ და მათი ქონება მიეტაცებინათ.
მორდეხაის მოწოდება
როდესაც მორდეხაიმ ეს ამბავი შეიტყო, სამგლოვიარო სამოსი ჩაიცვა და ქალაქში გლოვით გამოვიდა. მან ესთერს შეუთვალა, რომ მეფესთან შესულიყო და თავისი ხალხისთვის ეშუამდგომლა. ესთერმა უპასუხა, რომ მეფესთან დაუძახებლად მისვლა სიცოცხლისთვის საშიში იყო. მაშინ მორდეხაიმ მას ცნობილი სიტყვები შეუთვალა: „ვინ იცის, იქნებ სწორედ ასეთი დროისთვის მიაღწიე სამეფო ღირსებას.“
ესთერის მარხვა
ესთერმა სთხოვა ებრაელებს, სამი დღის განმავლობაში ემარხულათ მისთვის. თვითონაც და მისი მსახურებიც მარხულობდნენ. ამის შემდეგ ესთერი მეფის წინაშე დაუძახებლად წარსდგა. მეფემ იგი კეთილად მიიღო და ოქროს კვერთხი გაუწოდა, რაც მისი შეწყალების ნიშანი იყო.
ნადიმები
ესთერმა მეფე და ჰამანი ნადიმზე მიიწვია. ნადიმის დროს მან მაშინვე არ გაამხილა თავისი თხოვნა და მეორე ნადიმზეც დაპატიჟა ისინი. ამასობაში ჰამანმა მორდეხაისთვის მაღალი სახრჩობელა მოამზადა.
მეფის უძილო ღამე
იმ ღამით მეფეს ძილი არ ეკარებოდა. მან სამეფო მატიანის წაკითხვა მოითხოვა და აღმოაჩინა, რომ მორდეხაიმ ოდესღაც მისი სიცოცხლე გადაარჩინა, თუმცა ჯილდო არ მიუღია. მეორე დილით ჰამანი სასახლეში მივიდა, რათა მორდეხაის დასჯის ნებართვა მიეღო. მეფემ ჰკითხა:
„რა უნდა გაეკეთოს ადამიანს, რომლის პატივისცემაც მეფეს სურს?“
ჰამანმა იფიქრა, რომ მეფე მას გულისხმობდა და დიდი პატივის ნიშნები ჩამოთვალა.
მეფემ კი უბრძანა, ყველაფერი მორდეხაისთვის გაეკეთებინა.
ჰამანი იძულებული გახდა თავად გაეყვანა მორდეხაი ქალაქში და თავად მას ეცა მორდეხაისთვის განსაკუთრებული პატივი.
ესთერის გამჟღავნება
მეორე ნადიმზე ესთერმა მეფეს გაუმხილა, რომ თავად ებრაელი იყო და რომ ჰამანის ბრძანება მის ხალხსაც და მასაც განადგურებით ემუქრებოდა. მეფე ამის გაგონებაზე განრისხდა.
როდესაც გაირკვა, რომ ჰამანს მორდეხაისთვის სახრჩობელა ჰქონდა გამზადებული, მეფემ ბრძანა, ჰამანი სწორედ იმ სახრჩობელაზე ჩამოეხრჩოთ, რომელიც მორდეხაისთვის გაემზადებინა.
გადარჩენა
სპარსეთის კანონების მიხედვით, უკვე გამოცემული სამეფო ბრძანება ვერ გაუქმდებოდა. ამიტომ მეფემ მორდეხაის და ესთერს ახალი ბრძანების გამოცემის უფლება მისცა. გამოიცა ახალი განკარგულება, რომელიც ებრაელებს თავდაცვის უფლებას აძლევდა. ადარის თვის 13 რიცხვს ებრაელებმა თავიანთი მტრებისგან თავი დაიცვეს და გადარჩნენ. შუშანში ბრძოლა კიდევ ერთ დღეს გაგრძელდა, ამიტომ იქ გამარჯვება 15 ადარს აღინიშნა, ხოლო დანარჩენ ადგილებში — 14 ადარს.
ფურიმის დაწესება
მორდეხაიმ და ესთერმა დაადგინეს, რომ ეს დღეები ყოველწლიურად აღნიშნულიყო:
- სიხარულით;
- ნადიმით;
- მეგობრებისთვის საჩუქრების გაგზავნით (მიშლოახ მანოთ);
- ღარიბებისთვის დახმარებით (მათანოთ ლაევიონიმ).
ამ დღეებს ეწოდა ფურიმი (פורים), რადგან ჰამანმა ებრაელების განადგურების თარიღის დასადგენად ფური — წილი ყარა.
ეს არის ფურიმის ისტორია, როგორც ის აღწერილია მეგილათ ესთერში. ებრაული ტრადიციის მიხედვით, ეს დღესასწაული გვახსენებს, რომ ებრაელი ხალხის გადარჩენა მაშინ მოხდა, როდესაც საფრთხე მთელ ერს ემუქრებოდა, და ამიტომ ფურიმი აღინიშნება განსაკუთრებული სიხარულითა და მადლიერებით.
მეგილათ ესთერის კითხვა
ფურიმის მთავარი მცნებაა ესთერის გრაგნილის – მეგილის მოსმენა.
მეგილა იკითხება:
- ფურიმის წინა საღამოს;
- ფურიმის დღეს.
ტრადიციის მიხედვით, როდესაც ჰამანის სახელი ისმის, მსმენელები ხმაურს ქმნიან მისი სახელის „წასაშლელად“.
ფურიმის ოთხი მთავარი მცნება
ფურიმის დღეს ოთხი განსაკუთრებული მცნება სრულდება:
1. მეგილას მოსმენა (מקרא מגילה)
ესთერის გრაგნილის კითხვა და მოსმენა.
2. მიშლოახ მანოთი (משלוח מנות)
მინიმუმ ერთი მეგობრისთვის ორი სხვადასხვა სახის მზა საკვების გაგზავნა.
3. მათანოთ ლაევიონიმი (מתנות לאביונים)
საჩუქრების ან ფულის მიცემა ღარიბებისთვის.
4. სეუდათ ფურიმი (סעודת פורים)
სადღესასწაულო ტრაპეზის მოწყობა.
ნიღბები და კოსტიუმები
ფურიმზე ნიღბებისა და კოსტიუმების ტარება ფართოდ გავრცელებული ჩვეულებაა. ეს ჩვეულება მოგვიანებით ჩამოყალიბდა და დაკავშირებულია იმ აზრთან, რომ ესთერის წიგნში ღვთიური ჩარევა აშკარად არ ჩანს, თუმცა მოვლენების უკან მოქმედებს.
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ კოსტიუმების ტარება ჩვეულებაა (მინჰაგი) და არა ფურიმის ოთხ ძირითად მცნებათაგან ერთ-ერთი.
ფურიმის განსაკუთრებული ხასიათი
ესთერის წიგნში გამჩენის სახელი პირდაპირ არც ერთხელ არ არის ნახსენები. ებრაული ტრადიცია ამას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს: ფურიმი გვასწავლის, რომ ღვთიური ხელმძღვანელობა მაშინაც მოქმედებს, როდესაც ის აშკარად არ ჩანს.
ჰამანის ყურები
ბევრ ებრაულ თემში მიღებულია სამკუთხა ნამცხვრის — „ჰამანის ყურების“ ჭამა. ეს არის გავრცელებული ჩვეულებაა და არა ჰალახური ვალდებულება.
ფურიმის მთავარი გზავნილი
ფურიმი გვახსენებს, რომ მაშინაც კი, როდესაც მოვლენები შემთხვევითობად ჩანს, ებრაული ტრადიციის მიხედვით ისტორიის უკან ღვთიური განგებულება მოქმედებს. ეს არის გადარჩენის, ერთიანობის, ქველმოქმედებისა და სიხარულის დღესასწაული.
